Help! Ik heb een temperamentvol kind

Temperamentvolle kinderenIs jouw kind erg gevoelig, leeft het intens en heeft het een sterke wil? Grote kans dat jij een zogenaamd “temperamentvol” kind hebt.

Maar hoe geef je het beste aan een temperamentvol kind? In dit artikel lees je wat temperamentvolle kinderen zijn, wat ze nodig hebben en hoe jij ervoor kunt zorgen dat ze zich goed kunnen ontwikkelen zodat hun temperament in hun voordeel gaat werken in plaats van in hun nadeel. Ook lees je tips over het omgaan met lastige situaties.

Is mijn kind temperamentvol?

Temperamentvolle kinderen zijn kinderen die:

  • alles intens beleven – enorm enthousiast, uitbundig, filosofisch, luidruchtig, snel van slag
  • erg gevoelig zijn – willen graag harmonie, knuffelig, gevoelig voor harde geluiden, prikkels
  • oog voor details hebben – zien dingen die anderen niet opvallen, kunnen daardoor ook snel afgeleid zijn
  • een sterke eigen wil hebben – doelgericht en vastberaden, creatief in het bedenken van manieren om iets voor elkaar te krijgen

Niet alle temperamentvolle kinderen zijn gelijk. Zo kan één van bovenstaande eigenschappen er duidelijk bovenuit springen bij jouw kind. Maar het kan ook zijn dat je alle eigenschappen in jouw kind herkent.

Soms kunnen bovenstaande eigenschappen met elkaar botsen. Zo kan je gevoelige kind bijvoorbeeld erg graag naar een binnenspeeltuin willen, maar na een uurtje compleet overstuur zijn door alle prikkels.

Het grootbrengen van een temperamentvol kind kan een flinke uitdaging betekenen. Je zult veel geduld, inlevingsvermogen en flexibiliteit nodig hebben. Ook kun je aan jezelf gaan twijfelen als je verhalen van andere ouders hoort. Of zelfs kritiek krijgen van anderen op jouw manier van opvoeden. Hoe ga je daarmee om?

Jouw houding als ouder

Je hebt geen invloed op het temperament van je kind. Wel heb je door de manier van omgang met je kind een enorme invloed op hoe dit temperament doorwerkt in de rest van zijn leven. Jij kunt ervoor zorgen dat deze eigenschappen onderdeel worden van zijn kracht in plaats van dat hij erdoor belemmerd gaat worden.

Je kind voelt het haarfijn aan als hij niet is zoals jij gehoopt had. Wees je daarom bewust van je woordkeuze wanneer je praat over je kind. “Enthousiast” klinkt bijvoorbeeld een stuk positiever dan “lawaaiierig”, “zachtaardig” klinkt beter dan “overgevoelig” en wat zijn sterke wil betreft klikt “vastberaden” een stuk fijner dan “onhandelbaar”.

Wat heeft je kind nodig?

Hieronder eerst wat meer over de behoeften van een temperamentvol kind. Dit zijn normale behoeften die voor ieder kind belangrijk zijn. Maar bij temperamentvolle kinderen kunnen een of meer van deze behoeften een stuk sterker zijn.

Het is erg belangrijk om deze behoeften te kennen en te herkennen bij je kind. Want hoe beter jij ervoor zorgt dat aan deze behoeften voldaan wordt, hoe beter het met je kind gaat! Jij kent je eigen kind het beste, dus kies uit de onderstaande lijst die tips waarvan jij verwacht dat die het beste zullen helpen.

Basisbehoeften

Onderstaande basisbehoeften spelen bij alle kinderen:

  • Slapen
  • Eten en drinken

Maar waar andere kinderen best een half uurtje later kunnen eten of een slaapje over kunnen slaan kan een temperamentvol kind heel heftig reageren wanneer hij geen eten krijgt op het moment dat hij honger heeft. Hierdoor kan hij over elk detail vallen (het vorkje ligt verkeerd, hij wil een ander bord).

Dit zijn dingen waar je betrekkelijk makkelijk rekening mee kunt houden:

  • plan geen drukke activiteiten na een nacht waarin je kind minder goed slaapt
  • bied eten of drinken aan als je merkt dat je kind prikkelbaar is, ook als dit buiten het normale eetschema om is
  • leer je kind zelf aan te geven of het honger of dorst heeft

Behoefte aan verbinding

Temperamentvolle kinderen hebben, meer dan andere kinderen, behoefte aan verbinding. Ze willen weten en voelen dat die verbinding er onvoorwaardelijk is. Hoe kun je aan deze behoefte tegemoet komen?

  • Meer tijd samen doorbrengen
  • Echt aanwezig zijn (dus niet met je hoofd ergens anders, dat voelt je kind aan)
  • Echt contact maken (een korte knuffel, een praatje, contact maken wanneer je kind de kamer binnenkomt zodat het zich gezien voelt)
  • Samen de natuur in

Het kan moeilijk zijn om aan deze behoefte te voldoen wanneer je het zelf erg druk hebt en behoefte hebt aan tijd voor jezelf. Probeer dan dingen te combineren, stap bijvoorbeeld op de fiets met je kind achterop. Zo krijg jij lichaamsbeweging en kun je tegelijkertijd met elkaar praten of van de omgeving genieten.

Wat ook goed werkt is een vast contactmoment op de dag. Bijvoorbeeld bij het uit school komen of bij het naar bed gaan.

Het tegemoetkomen aan de behoefte aan verbinding kost tijd, maar wat je investeert verdient zich dik terug. Doordat je werkt aan jullie band leer je je kind beter begrijpen en aanvoelen en je kind gaat lekkerder in zijn vel zitten. Door de jaren heen zal je kind veel meer met je blijven delen wat er in hem omgaat.

Behoefte aan controle

Temperamentvolle kinderen willen zelf bepalen hoe de dingen gaan en leren het beste door dingen zelf te ervaren. Hoe meer je aan deze behoefte kunt voldoen, hoe makkelijker je kind deze behoefte aan controle even los kan laten mocht het noodzakelijk zijn.

Zo kun je je kind meer het gevoel van controle geven:

  • Laat je kind bij het aankleden kiezen uit twee kledingstukken
  • Luister naar waarom je kind iets wil en bedenk samen een oplossing
  • Maak van dingen die ze niet leuk vinden een spelletje zodat ze het leuk vinden om toch te doen
  • Laat je kind (binnen de grenzen van veiligheid) dingen zelf ervaren ipv het voor hem te doen of te verbieden
  • Vermijd opmerkingen als “zie je wel”, “ik zei het toch” als iets niet lukt, van de ervaring zelf leren ze genoeg, die opmerking voegt niks toe

Behoefte aan voorspelbaarheid

Zo help je je kind met deze behoefte:

  • Regelmaat en routines – Over dingen die steeds op dezelfde manier gaan hoef je geen discussie te hebben. Denk aan bad-/bedritueel, ochtendroutine, etc. Wil je een nieuwe routine introduceren, trek er dan een paar dagen voor uit om je kind eraan te laten wennen.
  • Uitzonderingen op een routine ruim van tevoren aankondigen – laat het weten als het die dag anders zal gaan en noem het een keer of 3
  • Nieuwe situaties – vertel je kind van tevoren wat het precies kan verwachten. Denk aan een verjaardagsfeest, uit eten gaan of naar de bioscoop
  • Planning – neem ’s morgens met je kind door wat er die dag gaat gebeuren

Behoefte aan ontspanning

Het is erg belangrijk om ervoor te zorgen dat je kind door de dag heen momenten heeft dat hij zich kan ontspannen en zo de indrukken van die dag kan verwerken.

Plan hier tijd voor in en kijk goed naar je kind, waar laadt hij van op? Dit is voor elk kind verschillend.

  • Zorg voor een plek alleen – sommige kinderen kunnen heel fijn uitrusten wanneer ze op hun eigen kamer kunnen spelen. Andere kinderen kunnen dit te ver weg van de rest vinden en spelen graag alleen in een hoekje, maar wel in dezelfde ruimte
  • Ademhalingsoefeningen – deze zorgen voor meer ontspanning, er zijn leuke oefeningen te vinden speciaal voor kinderen
  • Combineren met verbinding – samen ontspannen kan ook: even knuffelen, voorlezen of samen iets doen waarvan hij oplaadt

Lastige situaties

Hieronder een opsomming van situaties die extra lastig zijn voor een temperamentvol kind. Elk kind is hierin anders. Door goed naar je kind te kijken en te leren welke situaties voor hem lastig zijn, kun je ervoor zorgen dat je deze situaties vermijdt of minder erg maakt.

Prikkels van buitenaf

Prikkels kunnen bij temperamentvolle kinderen harder binnenkomen. Ze kunnen hierdoor zo gehinderd worden dat ze heel heftig kunnen reageren. Bij prikkels van buitenaf kun je denken aan:

  • Harde of irritante geluiden – een fanfare-orkest, iemand die op zijn vingers fluit
  • Felle of knipperende lichten – podiumverlichting, een kapotte tl-lamp
  • Schurende materialen op de huid – naadjes in sokken, labels in kleding, zand in de schoenen
  • Pijn – een wondje aan hun vinger, een loszittende tand
  • Geuren – zweetlucht, bepaalde etenswaren
  • Stemmingen van anderen

Wat kun je hieraan doen? Sommige prikkels kun je niet wegnemen. Het helpt je kind sowieso als je accepteert dat hij er last van heeft. Dus niet: “Stel je niet zo aan”, maar “wat vervelend dat je daar zo’n last van hebt.” Eventueel bedenk je samen een oplossing om het leed wat te verzachten.

Verder kun je je kind leren om zelf aan te geven waar hij last van heeft en zichzelf te beschermen. Bijvoorbeeld door je kind te leren zeggen: “Ik vind dat niet zo lekker ruiken, ik ga even een stukje verderop zitten.” of “au dat doet pijn, ik heb liever dat je de andere borstel gebruikt.” Dit zal je kind helpen om zijn grenzen op een nette manier aan te geven waardoor hij minder vaak onredelijk zal reageren.

Vergelijk je kind niet met andere kinderen of met andere momenten. Soms kan je kind het ene moment iets wel verdragen en het andere moment niet. Neem de gevoelens van je kind serieus en leer hem om met zijn gevoeligheid om te gaan in plaats van het te onderdrukken.

Macht

Temperamentvolle kinderen kunnen heftig reageren als ze iets moeten doen, enkel omdat een ander het zegt. Je kunt een hoop weerstand voorkomen door de zaken net iets anders te brengen.

Hoe doe je dat?

  • Leg eerst contact – toon interesse in wat hij doet en vraag daarna pas wat je wilt
  • Vermijd commando’s – “Ik wil graag dat je je speelgoed opruimt zodat ik de tafel kan dekken” komt heel anders over dan “Je moet nu de tafel opruimen”
  • Let op je toon – praat vriendelijk, maar vanzelfsprekend (dus niet gebiedend of vragend, ook al is dat logisch wanneer je weerstand verwacht)
  • Geef het goede voorbeeld – als jij zegt dat jullie naar buiten gaan, zorg dan dat je zelf niet ook nog snel-snel even van alles doet
  • Laat je kind nadenken over de gevolgen – wil hij niet, vraag dan wat de gevolgen zijn. Leg eventueel zelf uit waarom iets moet
  • Vermijd “als…dan”, hierbij gebruik je ook macht omdat jij de regels bepaalt
  • Probeer rustig te blijven (hierover later meer) – je kind voelt het aan als jij geïrriteerd raakt en nog meer machtsvertoon gaat inzetten
  • Werk samen – betrek je kind in het zoeken naar een oplossing

Soms is het belangrijk dat je gewoon de leiding neemt. Doe dit op een respectvolle manier en wees duidelijk. Is je kind bijvoorbeeld helemaal over zijn toeren, pak hem dan bij de hand en zeg vriendelijk maar beslist: “We gaan nu even naar buiten om even goed te ademen en tot rust te komen.”

Het kan op momenten erg pittig zijn dat je kind niet zomaar doet wat jij zegt. Maar besef je daarbij ook dat het juist een hele mooie eigenschap is van je kind dat het zich zo verzet tegen macht. Dit betekent dat je kind daardoor niet zo gauw zal toegeven aan de druk van een groep, of dingen zal doen die tegen zijn gevoel in gaan.

Doordat je al heel vroeg andere dingen dan macht hebt moeten inzetten om je kind te sturen, zul je het hierdoor later makkelijker hebben. Je kind zal dan naar je luisteren omdat hij het zelf wil en niet omdat het moet.

Overgangen

Overgangen staan eigenlijk gelijk aan veranderingen. Veel overgangen zijn voor jou heel vanzelfsprekend, terwijl ze voor een temperamentvol kind heel veel impact kunnen hebben. Door hun vasthoudendheid kunnen ze veel moeite hebben met overgangen. Voorbeelden van overgangen zijn:

  • Stoppen met de lego en aan tafel komen
  • Stoppen met spelen in de speeltuin en vertrekken naar huis
  • Van zomerjas naar winterjas
  • De deur uit gaan

Hoe kun je je kind helpen minder moeite te hebben met overgangen?

  • Kondig overgangen van tevoren aan – (5 minuten van tevoren) “We gaan zo eten”, “nog 1x op de schommel en dan gaan we naar huis” eventueel gebruik je 2-3 aankondigingen
  • Help je kind te focussen – heb je aangekondigd dat jullie naar de winkel gaan, begeleid hem dan met de stappen: eerst even plassen, dan de jas aan. Zo voorkom je dat hij tussendoor wordt afgeleid.
  • Geef inspraak – Laat je kind meebeslissen over hoeveel minuten hij aan zijn huiswerk begint
  • Toon waardering voor succesvolle overgangen

Afwijzing

Omdat temperamentvolle kinderen een grotere behoefte hebben aan verbinding kunnen ze zich ook sneller afgewezen voelen. Bijvoorbeeld als een vriendje niet wil spelen. Het kan zijn dat je kind daar heel onverschillig op reageert, maar dat je aan zijn gedrag merkt dat hij er wel mee zit. Vertel hem dan dat het heel normaal is om je daar verdrietig om te voelen.

Als andere mensen je kind afwijzen door onvriendelijk gedrag of door hem te negeren dan kun je hem leren het niet meteen op zichzelf te betrekken. Vertel dat zo iemand een zware dag gehad kan hebben of met zijn gedachten ergens anders is.

Pas zelf op met:

  • kritiek op je kind – geef aan wat je wel wilt in plaats van boos te worden op wat je niet wilt
  • herstel de verbinding direct wanneer je boos bent geweest op je kind
  • afwijzing is ongeschikt als opvoedmiddel – pas op dat je kind jou niet gaat “pleasen” uit angst voor afwijzing. Een time-out of het negeren van negatief gedrag zorgen voor een gevoel van afwijzing en zijn daarom ongeschikt als opvoedmiddel

Samenwerken met een temperamentvol kind

Bij samenwerken bepaal je samen hoe je de dingen gaat aanpakken. Zo krijgt iedereen wat hij nodig heeft. Op deze manier is het prettig samenleven.

De voordelen van samenwerken zijn:

  • Er blijft verbinding, ook tijdens de moeilijke momenten
  • Je kind ervaart meer controle
  • Er is geen macht nodig
  • Je krijgt allebei wat je nodig hebt zonder dat dit ten koste gaat van de ander. Het is dus niet zo dat je kind over je heen loopt
  • Je kind leert samenwerken en kan dit ook buiten het gezin toepassen – belangrijke vaardigheden zijn het voor zichzelf opkomen en rekening houden met anderen

Over straffen en belonen

Over het nut van straffen en belonen lopen de meningen sterk uiteen. Veel ouders zijn zelf opgevoed met straffen en belonen en ook veel (oudere) opvoedboeken werken nog met dit systeem. Bij straffen denken veel mensen aan de corrigerende tik. Maar regels als “als je je bord niet leeg eet, mag je geen tv meer kijken” en een time-out vallen ook onder straffen en belonen.

Het systeem van straffen en belonen werkt bij temperamentvolle kinderen werkt het meestal niet. Op de langere termijn werkt het zelfs averechts. Een temperamentvol kind komt namelijk vooral in beweging als hij zèlf iets wil. Een beloning kan tijdelijk helpen, maar het effect dooft vaak al snel uit.

Wat straffen betreft heeft je kind vaak een langere adem dan jij. Je kind gaat op zoek naar manieren om toch zijn zin te krijgen waardoor jij het gevoel kunt krijgen dat je harder moet gaan straffen. Je komt al snel in een machtsstrijd terecht en jij en je kind kunnen elkaar daardoor als een tegenstander gaan zien.

Je hebt veel macht nodig om een temperamentvol kind je wil op te leggen. Door straf wordt die juist zo essentiële behoefte aan verbinding verbroken en als het je al lukt om je kind in het gareel te krijgen dan komt dat doordat je zijn wil gebroken hebt. Hiermee heb je zijn kracht om zeep geholpen.

Straf werkt maar enkele jaren. Het werkt alleen maar zo lang jij de sterkste bent. Uiteindelijk kun je je kind niet meer optillen en op zijn kamer zetten. Of dingen verbieden.

De meeste ouders van temperamentvolle kinderen voelen zelf al aan dat straffen en belonen niet goed werken, maar hoe pak je het dan aan? Dat is een lastige vraag, zeker als je geen voorbeeld weet hoe het ook anders kan.

Boek over temperamentvolle kinderen

De tekst hierboven is een samenvatting van een deel van het boek Temperamentvolle Kinderen van Eva Bronsveld. In haar boek vind je ook een hele hoop tips die je direct in de praktijk kunt toepassen.

In het boek lees je onder andere meer over:

Hoe ga je om met de negatieve emoties van een temperamentvol kind?

Hoe ga je om met de heftige emoties van een temperamentvol kind. Hoe kun je reageren in diverse situaties. Hoe help je je kind zijn emoties te herkennen en hoe verwerk je je eigen emoties?

Ouder zijn van een temperamentvol kind

  • Twijfels – doe ik het wel goed als ouder?
  • Reacties van anderen – omgaan met onbegrip mbt je kind en jullie manier van opvoeden
  • Zelf rustig blijven – hoe doe je dat?
  • Als je zelf wordt overmand door emoties – wat doe je dan?
  • Hoe zorg je dat het leuk blijft – hoe zorg je goed voor jezelf?
  • Als je zelf temperamentvol bent – voor-/nadelen en oplossingen

Omgaan met lastige situaties

Superveel handige tips die je kunt gebruiken voor lastige situaties die je tegenkomt. Hierin vind je een hoop alternatieve manieren om met deze situaties om te gaan. Je kunt zelf kiezen wat bij jullie past.

  • Eten
  • Slapen
  • Feestjes en bezoek
  • Ochtendritueel
  • Beeldschermen
  • Opruimen
  • School
  • Boodschappen doen
  • Kleren kopen
  • Sinterklaas
  • Dokter en ziekenhuis
  • Op vakantie gaan

Wil je meer lezen over temperamentvolle kinderen en tips hoe je hier als ouder mee om kunt gaan? Dan kun je het boek hier bestellen:

Over Moederweb 17 Articles
Veel artikelen op Moederweb zijn samengesteld met behulp van tips, ervaringen en suggesties van andere moeders. Wil jij ook bijdragen aan deze website? Samen weten we meer!

Be the first to comment

Leave a Reply